السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

418

تفسير الميزان ( فارسي )

موسى يا به او و به عيسى ايمان آورده و به محمد ( ص ) كفر ورزيدند و بين احكام خدا فرق گذاشته ، به بعضى از آنچه در كتاب خدا است ايمان آورده و به بعضى ديگر كفر ورزيدند ، ملامت و مذمت مىفرمايد . در اين دو آيه مىفرمايد كه مؤمنين از اين امت چنين نيستند بلكه ايمان به خدا و همه ملائكه و تمامى كتب آسمانى و جميع پيغمبران آورده و بين احدى از پيغمبران خدا فرق نمىگذارند ، اينان با تسليم در برابر معارف حقه اى كه به ايشان القا شده نسبت به پروردگار خود ادب را رعايت مىكنند ، ديگر اينكه خدا را در احكامى كه بر پيغمبرش نازل فرموده لبيك و « سَمِعْنا وَأَطَعْنا - شنيديم و اطاعت كرديم » مىگويند ، نه چون يهود كه گفتند : « سَمِعْنا وَعَصَيْنا - شنيديم و عصيان كرديم » ، ديگر اينكه خود را بندگانى مملوك پروردگار خود مىدانند ، بندگانى كه از خداى خود هيچ چيزى را مالك نيستند ، و به ايمان و اطاعتشان منت بر او نمىنهند ، بلكه مىگويند « غُفْرانَكَ رَبَّنا » نه چون يهود كه از روى بى اعتنايى گفتند : « سَيُغْفَرُ لَنا - خدا از ما مىگذرد » و يا گفتند : « إِنَّ اللَّه فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِياءُ - بدرستى كه خدا فقير است و ما بىنياز » و يا گفتند : « لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّاماً مَعْدُودَةً - هرگز آتش را با ما كارى نباشد مگر چند روزى » و همچنين لغزشهاى ديگرى كه از خود نشان دادند . خداى تعالى بعد از اين موازنه مىفرمايد : « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ » آرى تكاليف الهى طبعا تابع فطرتى است كه خداوند ، خود بشر را بر آن فطرت آفريده و معلوم است كه فطرت انسانى كه همان نحوه خلقت او است ، انسان را جز به كارهايى كه مهيا و مجهز براى آن است دعوت نمىكند و در اين بدون شك سعادتى است براى زندگى . بله ، اگر عملى حائز اهميت فوق العاده اى باشد به طورى كه لازم باشد زيادتر از مقدار متعارف در حقش اهتمام شود يا بنده اى از حكم فطرى و زى عبوديت خارج شود ، در اين صورت فطرت ، حكم ديگرى دارد و آن اين است كه مولا و يا هر كسى كه امر به دست اوست تكاليف شاقه اى كه از حيطه قدرت متعارف وى بيرون است متوجهش سازد ، مثل اينكه مامورش كند كه به صرف شك در تكليف احتياط كند و در امر مهمى حتى از نسيان و خطا هم دورى نمايد ، نظير احتياطى كه شارع اسلام در جانها و ناموس و اموال مردم جعل فرموده ، و يا اينكه تكليف شاقى به گردنش گذاشته و هر چه او بيشتر لجاجت كند و در سؤال اصرار نمايد بيشتر بر او تنگ بگيرد نظير تكاليف و تضييقاتى كه خداى تعالى در باره بنى اسرائيل از آن خبر داده . و به هر حال ، اينكه فرمود : « لا يُكَلِّفُ اللَّه نَفْساً » يا دنباله كلام رسول اللَّه